Belgisch Forum voor Preventie en Veiligheid in de Steden

Thema’s

Verslag van de werkgroep van het BFPVS betreffende overlast, hinder en onburgerlijkheden

Discussies betreffende de coördinatie van de programma’s Grootstedenbeleid en Veiligheidscontracten en de toepassing van de toekomstige wet op de administratieve boetes

1. Een duidelijke definitie van de termen "overlast, hinder (nuisances)" of "onburgerlijk gedrag (incivilités) "

Men moet er in slagen dezelfde betekenis in het Nederlands en in het Frans te vinden (wat niet het geval is met "overlast" ten opzichte van "incivilités"). Aangezien "overlast" een algemene term is die op een brede actieradius een beroep doet (veiligheid, netheid, geluidshinder, mobiliteit, gezondheid, enz...), terwijl "”incivilités”- “onburgerlijk gedrag”" naar nauwkeurigere overtredingen of handelingen verwijzen. Deze definitie moet de gemeenten toelaten om hun prioriteiten in de bestrijding van "overlast" of "onburgerlijk gedrag" te bepalen.

Concepten zoals de “openbare "," lichamelijke " of " sociale "overlast" werden eveneens in bepaalde teksten of seminaries aangehaald maar zonder een duidelijke definitie. Het gaat erom een definitie van deze termen te voorzien.

2. Een intersectorieel beleid

De benadering van het verschijnsel van overlast en “incivilités- onburgerlijk gedrag” is een geïntegreerd onderdeel van het beleid inzake preventie en plaatselijke veiligheid, naast de bestrijding van andere verschijnselen zoals het spijbelen, de stadscriminaliteit (diefstal, lichamelijke agressie, enz..) of drugverslaving... het is dus duidelijk dat het overlastbeleid gecoördineerd moet worden in het kader van het lokale preventiebeleid en een geïntegreerde en integrale veiligheid.

Met het concept “integrale veiligheidszorg”, dat in Federaal Veiligheidsplan de basis vormt voor een integraal veiligheidsbeleid, wordt sterk beklemtoond dat het preventiebeleid een onderdeel is van het integraal veiligheidsbeleid.
Een integraal veilgheidsbeleid moet zich op veiligheidsproblemen als criminaliteit, onveiligheid, onveiligheidsgevoelens en overlast richten en hanteert hiervoor de veiligheidsketen (preventie, repressie en nazorg).

Daarnaast is het essentieel om te verduidelijken welke doelstellingen en strategie een stad vooropstelt in haar antwoord op de vragen en problemen rond “overlast”. De doelen en strategie raken inderdaad verschillende domeinen en sectoren binnen een stedelijk beleid (cfr intersectorieel beleid tussen mobiliteit, netheid, geluidshinder, ruimtelijke ordening en samenleven in buurten; voorkomen door sensibiliseren of toezicht, sanctioneren en nazorg).

Het verschijnsel van de “incivilités, onburgerlijk gedrag” moet globaal behandeld worden en zich niet beperken tot het invoeren van de wet op de administratieve boetes. Zij zal een globale aanpak van de overlast moeten beogen, die op basis van een transversaal (intersectorieel) beleid wordt ontwikkeld , een geïntegreerd driesporenbeleid:
- Door de brede bevolking erbij te betrekken door ze te doen deelnemen;
- Snelle, zichtbare nazorg voor slachtoffers of situaties
- Sanctioneren van daders, administratief of strafrechtelijk.

De actie van de politiediensten blijft eveneens primordiaal in de bestrijding van de overlast (vaststelling van de overtredingen, opstellen van protocol, preventieve politieaanwezigheid). Het is immers belangrijk dat het invoeren van de administratieve boetes niet met een totaal buiten dienst stellen van de politie mag gepaard gaan.

3. De complementariteit en het overleg tussen de programma’s GSB en VPC

In het regeerakkoord wordt een verantwoordelijke onburgerlijk gedrag aangehaald en als de referent inzake samenhang tussen de Veiligheidscontracten en contracten Grootstedenbeleid beschreven. Deze structuur wordt trouwens in deze termen ingeschreven: “De overlastmanager zal verzocht worden de samenhang van de acties tussen de veiligheidscontracten en de contracten Grootstedenbeleid te organiseren.”

Er zijn twee te onderscheiden aspecten in de huidige debatten over het thema van "de onburgerlijk gedrag" en "de hinder":
1) de wil op federaal niveau (cfr regeerakkoord) om een betere samenhang tussen de programma’s GSB en VPC op te stellen.
2) De wil om een toepassing van de toekomstige wet op de administratieve boetes snel toe te laten teneinde een werkelijk antwoord op de “incivilités” te geven.

Het ziet ernaar uit dat deze aspecten, hoewel verschillend, deel uitmaken van een van een amalgaam rond het project "overlastmanager".

-  De samenwerking tussen GSB en VPC

In verschillende gemeenten, is deze samenwerking trouwens een feit. Zij nemen verschillende vormen aan: in bepaalde steden is er een gemeenschappelijk beleid rond de aanpak op het terrein (straathoekwerkers, bewakers, stewards, enz….) de functie van evaluatie, de lokale veiligheidsdiagnose) maar zij kan vergroot worden.

De actieradius zeer gediversifiëerd van FGB (aspecten stadshernieuwing, economische herwaardering van stadscentra, nabijheid in de wijken, enz...) en de specificiteit van de programma’s VPC en FGB (bvb projecten van economische ontwikkeling eigen aan FGB) verhinderen geenszins dat zij volkomen aanvullend zijn wat de verbetering van de levenskwaliteit betreft en een antwoord bieden aan aanpak van de fenomenen van overlast in de wijken.

-  De toepassing van de voorziene wet op de administratieve boetes

De uitvoering van de wet op de administratieve boetes is slechts één van de strategieën die door de gemeente zijn opgesteld om het veiligheidsniveau van de bewoners te verbeteren. Deze nieuwe techniek is een van de aspecten van actie van het beleid inzake preventie en lokale veiligheid (zie punt 2).

De toepassing van de wet op de administratieve boetes zal vereisen om, op gemeenteniveau, de vaststelling van de “onburgerlijk gedrag” te organiseren (de politie gevoelig te maken voor het onderwerp, specifieke en opgeleide gemeenteagenten te machtigen), een gemeenteambtenaar aan te stellen met als taak de boetes te heffen, de betrekkingen met het Parket te regelen, de eventuele doorverwijzing van de dossiers naar de bemiddeling te organiseren.

De plaatselijke verantwoordelijke die zal aangesteld worden om de toekomstige wet op de administratieve boetes uit te bouwen zal nauw samen moeten werken met de preventieambtenaar (belast met het plaatselijke beleid inzake preventie en veiligheid) en de coördinator grootstedenbeleid.

De profielfunctie van de plaatselijke verantwoordelijke moet door de gemeente bepaald worden in het kader van de toepassing van de nieuwe wet op de administratieve boetes.

Deze organisatie zal dus aanvullende financiële middelen vereisen die aan de gemeenten worden toegestaan, die verlangen om zich in deze nieuwe procedure (zie infra) te lanceren.

4. Evaluatie van het overlastbeleid

Om de omschrijvingen over problemen en behoeften zo specifiek en concreet mogelijk te houden, is een grote inbreng van de lokale overheden, steden en gemeenten nodig. Inderdaad de omschrijving of definitie moet de gemeenten toelaten om hun prioriteiten in de aanpak van “overlast” te bepalen.

Het is essentieel om een evaluatie procedure en een evaluator te voorzien voor het project "onburgerlijk gedrag". Deze evaluatie zal zich in samenwerking met de interne evaluator van het VPC en het FGSB moeten gebeuren. Hiertoe kunnen bestaande of andere gegevens binnen de gemeenten (plaatselijke diagnose, bevolkingsonderzoek...) alsmede politiegegevens (criminaliteitscijfers, veiligheidsmonitor) gebruikt worden. Het is niettemin belangrijk om de volgende elementen van te voren aan te geven:
- Welke zijn de problemen, de noden en de behoeften die zich op het grondgebied in kwestie bevinden?
- Welke zijn de ‘incivilités’ of de overlast die aan de basis lagen van de bestaande projecten?
- welke medewerking uitbouwen met "de traditionele" gemeentediensten die eveneens op dit gebied bezig zijn (netheid, stedebouwkunde, dienst Veiligheid Hygiëne)?
- welke acties wil de overheid betreffende deze verschijnselen?
- welk zijn de te gebruiken technieken om de projecten te evalueren (eerste formulering van doelstellingen en indicatoren)?

Deze evaluatie zal een wezenlijk element zijn voor de voortgang van de veiligheidsketen (samenwerking tussen politie, gemeente en Parket), en een stand op te maken van het succes van deze nieuwe procedure.

Dus pleiten we voor een zo breed mogelijke omschrijving van “overlast”. Een brede omschrijving verwijst zowel naar situaties (cfr “nuisances”) als naar praktijken (“incivilités”). Een brede omschrijving doelt zowel op structurele elementen als op culturele elementen. Een ruime opsomming kan een uitweg bieden. Steden kunnen dan hun keuzes maken in overleg met lokale actoren en bevolking.

De ruime omschrijving kadert dan in een algemene visietekst die een antwoord biedt op:
- De verschillen in betekenis tussen “overlast”, “nuisances” en “incivilités”
- De brede actieradius van het begrip “overlast” (heel veel domeinen)
- De verschillen in strafbaarstelling (van subjectieve wrevel, over enkel normovertreding, tot sancties op gemeentelijk vlak (politieverordening), gewestelijk vlak (milieuwet) of federaal vlak (klassieke strafwet).

5. De Vragen van de steden:

De steden hebben niet gewacht opdat men over "een overlastmanager" spreekt om zich met de bestrijding van de overlast en onburgerlijk gedrag bezig te houden. Deze verschijnselen worden reeds in ruime mate op plaatselijk niveau door de sector van de veiligheidscontracten, programma’s groot stedenbeleid en andere gemeentediensten in aanmerking genomen (netheid, milieu..).

Het is essentieel om het overlastbeleid en de taak die aan de steden wordt toegekend te bekijken in plaats van een functieprofiel uit te bouwen. De taak van een overlastmanager moet aan de steden worden toevertrouwd die een actieplan op dit gebied zullen moeten uitwerken en een plaatselijk overleg tussen de verschillende actoren waarborgen die bij deze verschijnselen betrokken zijn (gemeentediensten, politie en parket). De definitie van het functieprofiel van de verantwoordelijke manager zou gekaderd moeten worden in samenhang met de toepassing van de toekomstige wet op de administratieve sancties alsook in functie van de behoeften van de stad.
Wat betreft de toepassing van de toekomstige wet op de administratieve sancties, achten de steden het wenselijk dat het ministerie deze bevoegdheid omschrijft en de gemeenschappelijke basisopleiding van deze functie organiseert.

De uitvoering van de toekomstige wet op de administratieve boetes en de bestrijding van de onburgerlijk gedrag zal de toekenning van aanvullende financiële middelen aan de gemeenten vereisen (bv.: rekrutering van een ambtenaar met als taak de boetes op te heffen, de betrekkingen met het Parket en de politie, van de aflossing van de dossiers naar de bemiddeling eventueel).

Het is belangrijk om een aanbod van subsidies te voorzien dat op " een soepele structuur" is gebaseerd, die aan de plaatselijke specificiteit aangepast kan worden (bepaalde gemeenten wensen een post van projectleider specifiek belast met de administratieve boetes, anderen willen zijn functie uitbreiden en over een verbindingsagent beschikken teneinde de betrekkingen tussen de gemeente, de politie en het Parket te structureren).

Bovendien is het essentieel ervoor te zorgen dat er een bestendiging en een valorisatie van de coördinatiepost of de posten is teneinde ‘turn-over’ te vermijden die de projecten in gevaar brengen (rekening houdend met het feit dat het project "overlast, onburgerlijkheden" eveneens op een medewerking en een intersectorieel overleg berust).

Parallel hiermee vereist de intersectoriële benadering betreffende de bestrijding van de onburgerlijkheden en het beleid inzake preventie en veiligheid dat een intergouvernementeel overleg tussen de bevoegde federale ministers (Binnenlandse Zaken, Justitie, Grootstedenbeleid, Werkgelegenheid, Gezondheid) wordt gereactiveerd.

De werkgroep "overlast/hinder" van het Belgisch Forum VZW. Januari 2004.

Thema's van dit artikel

Laatste update

2017 “Security, Democracy & Cities” Conference: registration opens on 9/03/2017
15 November 2017

15-17 November 2017, DHUB, Barcelona Organised by the European Forum for Urban Security (...)...

Thema's

Agenda

24
10
2017


13
06
2017


28
05
2017